Sektörünüzdeki Yeriniz
TCMB 2025 sektör bilançoları — sekiz oran, çeyreklikler ve üst çeyreğe geçmenin yolu
Sekiz oranın tanımı, sektörünüzün gerçek çeyreklikleri ve üst çeyreğe geçme yol haritası.
- Sekiz oranın tanımı, formülü ve paydası — kendi verinizle hesaplayabilecek hâlde
- 18 sektörün TCMB çeyreklikleri: sizin sayınız dağılımın neresine düşüyor
- Ölçek etkisi: mikro ile büyük aynı oranı neden farklı yaşar
12 bölüm · 2 kaynak · ilk 3 bölüm bu sayfada açık
İçindekiler
- 01Çeyreklik nedir, ortalama neden yanıltır
- 02Sekiz oran: tanımı, formülü, tuzağı
- 03Okuma kılavuzu: bir dağılımı nasıl okursunuz
- 04Sektörünüz ne kadar dağınık?
- 05Ölçek etkisi: mikro ile büyük aynı oranı yaşamaz
- 0618 sektörün tam künyesi: kârlılık
- 0718 sektörün tam künyesi: nakit döngüsü
- 08Ölçek merdiveni: mikrodan büyüğe aynı oran
- 09Sermaye yapısı: özkaynak oranı ve özkaynak kârlılığı birlikte
- 10Üst çeyreğe geçmek: 30 / 60 / 90
- 11Çalışma sayfası: sekiz oran, kendi sayılarınız
- 12Kaynaklar ve yöntem
Bölüm 01
Çeyreklik nedir, ortalama neden yanıltır
Kıyas testinde kendi oranlarınızı girdiniz ve her biri için sektörünüzün dağılımında bir yer gördünüz. O yerin adı çeyrekliktir ve ortalamadan farklıdır. Ortalama tek bir aşırı değerle yer değiştirir: sektörde bir dev varsa "ortalama kâr marjı" kimsenin yaşamadığı bir sayı olur. Çeyreklik sıralamaya bakar, büyüklüğe değil.
TCMB verisini üç sayı ile okuyoruz: alt çeyreklik (işletmelerin dörtte biri bunun altında), medyan (tam ortadaki işletme) ve üst çeyreklik (dörtte biri bunun üstünde). Bu üç sayı bir kutu çizer; kutunun genişliği sektörün ne kadar dağınık olduğunu söyler.
Bölüm 02
Sekiz oran: tanımı, formülü, tuzağı
| Oran | Formül | Tuzağı |
|---|---|---|
| Brüt kâr marjı | (Satış − SMM) ÷ Satış | Nakliye ve iskonto SMM'ye mi giriyor? Karar yazılı değilse yıllar kıyaslanamaz. |
| Faaliyet kâr marjı | Faaliyet kârı ÷ Satış | Tek seferlik gelirler faaliyet kârına karışırsa oran şişer. |
| Net kâr marjı | Net kâr ÷ Satış | Kur farkı ve finansman gideri burada görünür; iyi işletme kötü finansmanla düşük çıkar. |
| Tahsilat süresi | Alacaklar ÷ Satış × 365 | Dönem sonu alacağı yerine ortalama alacak kullanın; sezonluk işte fark büyüktür. |
| Stok devir süresi | Stok ÷ SMM × 365 | Ölü stok dahil edilirse süre uzar — ama gerçek de odur; ayıklamayın, ayrı raporlayın. |
| Faaliyet gideri oranı | Faaliyet giderleri ÷ Satış | Yönetici maaşları içeride mi? İki yıl arasında tanım değişirse trend yalan söyler. |
| Özkaynak oranı | Özkaynak ÷ Toplam varlık | Ortaklara borç özkaynak gibi davranır ama bilançoda borçtur. |
| Özkaynak kârlılığı | Net kâr ÷ Özkaynak | Düşük özkaynak oranı bu oranı yapay olarak yükseltir; ikisi birlikte okunur. |
Bölüm 03
Okuma kılavuzu: bir dağılımı nasıl okursunuz
Bu kitaptaki grafiklerin çoğu "kutu" biçimindedir ve üç sayı taşır: alt çeyreklik, medyan, üst çeyreklik. Üçünü birlikte okumak, tek bir ortalamaya bakmaktan farklı bir bilgi verir — ve çoğu zaman ters bir bilgi verir.
Medyan tam ortadaki işletmedir: sektörün yarısı onun altında, yarısı üstündedir. Ortalama ise tek bir aşırı değerle yer değiştirir; sektörde bir dev varsa "ortalama kâr marjı" kimsenin yaşamadığı bir sayı olur. Alt ve üst çeyreklik arasındaki mesafe — kutunun genişliği — sektörün ne kadar dağınık olduğunu söyler.
Kutu darsa, o sektörde herkes benzer bir iş yapıyor demektir ve fark yaratmak zordur. Kutu genişse, aynı işi yapan iki işletme arasında büyük bir mesafe var demektir — ve o mesafe piyasayla değil, yönetimle açıklanır.
| Terim | Ne demek | Sık yapılan hata |
|---|---|---|
| Medyan | Tam ortadaki işletme; yarısı altta, yarısı üstte | Ortalama sanmak — ortalama aşırı değerle kayar, medyan kaymaz |
| Alt çeyreklik (Q1) | İşletmelerin dörtte biri bunun altında | Kötü sanmak — gün ölçülerinde alt çeyreklik HIZLI demektir |
| Üst çeyreklik (Q3) | İşletmelerin dörtte biri bunun üstünde | Hedef sanmak — hedef sizin bir sonraki çeyreğinizdir, en uç değil |
| Kutu genişliği (Q3−Q1) | Sektörün dağınıklığı | Görmezden gelmek — dar kutuda büyük sıçrama beklemek hayal kırıklığıdır |
| n | Hücrenin dayandığı işletme sayısı | Küçük n'li hücreyi kesin sanmak; TCMB 20 altını zaten yayımlamaz |
Her satırda soldaki uç alt çeyrekliği, ortadaki çizgi medyanı, sağdaki uç üst çeyrekliği gösterir. Parantezdeki n, o hücrenin kaç işletmeye dayandığıdır.
<div class="kaynak">Kaynak: TCMB · Sektör Bilançoları (Panel Veri) · veri yılı 2025 — tcmb.gov.tr</div>
Rehberin devamı
9 bölüm daha PDF'te
- Sektörünüz ne kadar dağınık?
- Ölçek etkisi: mikro ile büyük aynı oranı yaşamaz
- 18 sektörün tam künyesi: kârlılık
- 18 sektörün tam künyesi: nakit döngüsü
- Ölçek merdiveni: mikrodan büyüğe aynı oran
- Sermaye yapısı: özkaynak oranı ve özkaynak kârlılığı birlikte
- Üst çeyreğe geçmek: 30 / 60 / 90
- Çalışma sayfası: sekiz oran, kendi sayılarınız
- Kaynaklar ve yöntem
Testi bitirdiniz — kitap sizin
Sektörünüzdeki Yeriniz
Sekiz oranın tanımı, sektörünüzün gerçek çeyreklikleri ve üst çeyreğe geçme yol haritası.
- Sekiz oranın tanımı, formülü ve paydası — kendi verinizle hesaplayabilecek hâlde
- 18 sektörün TCMB çeyreklikleri: sizin sayınız dağılımın neresine düşüyor
- Ölçek etkisi: mikro ile büyük aynı oranı neden farklı yaşar
12 bölüm · 2 kaynak · PDF. Grafiklerdeki her sayı kaynağıyla birlikte basılmıştır; sektör ortalaması diye sayı uydurulmamıştır.
Önce nerede durduğunuzu görün
Bu rehberin sorularını kendi işletmenize sorar, Sektör kıyası testini birkaç dakikada tamamlarsınız. Sonunda rehberin tamamı zaten önünüze gelir.
Sektör kıyası testini çözKaynaklar
- <div class="kaynak">Kaynak: TCMB · Sektör Bilançoları (Panel Veri) · veri yılı 2025 — tcmb.gov.tr</div>
- <div class="kaynak">Kaynak: TCMB · Sektör Bilançoları (Panel Veri) · veri yılı 2025 · Toplam, TCMB'nin yayımladığı iki medyanın (tahsilat + stok) tarafımızca toplanmasıyla TÜRETİLMİŞTİR; TCMB böyle bir seri yayımlamaz — tcmb.gov.tr</div>
