Tahsilat süresi: kâr eden şirket neden nakitsiz kalır
Türkiye'de şirketlerin %86'sı müşterilerinden ödeme gecikmesi yaşıyor. Gelir tablosu satışı fatura gününde yazar; nakit ise tahsilat gününde gelir.
Temsilî fotoğraf · Wikimedia Commons, CC0Türkiye'de şirketlerin %86'sı müşterilerinden ödeme gecikmesi yaşadığını söylüyor ve faturaların üçte birinden fazlasının vadesi geçmiş durumda 1. Bu, kâğıt üzerinde kâr eden bir şirketin kasasında neden para olmadığını açıklayan sayı. Gelir tablosu satışı fatura gününde yazar; banka hesabı ise tahsilat gününde dolar. Aradaki boşluğun adı tahsilat süresi. Aynı araştırmaya göre Türkiye'de B2B satışların ortalama %41'i vadeli yapılıyor ve şirketlerin yaklaşık %56'sı fatura tarihinden itibaren iki aya kadar vade tanıyor; Orta ve Doğu Avrupa'da bu oran %33 1. Vade uzadıkça o boşluk büyür ve işletme sermayesini sessizce yer.
- 30 güne kadar
- %53
- 31–60 gün
- %24
- 61–90 gün
- %12
- 90 günden fazla
- %11
Atradius anketi, 210 görüşme; vadesi geçmiş faturaların payı.
Kaynak: Atradius (2026)
Gecikmenin çoğu kısa sürüyor: vadesi geçen faturaların %53'ü 30 gün içinde ödeniyor. Ama %24'ü 31–60 gün, %12'si 61–90 gün, %11'i ise 90 günden fazla gecikiyor 1. Rapor, iki aydan fazla geciken tahsilatın Türkiye'de bölgeye göre daha sık görüldüğünü ve bunun kötü alacak riskini büyüttüğünü yazıyor. Şirketlerin %25'i kötü alacağın alacaklarının %5'ini aştığını bildiriyor; nedenler arasında yaşlanan faturalar ve ulaşılamayan ya da işi durmuş müşteriler öne çıkıyor 1. Yani kötü alacak çoğu zaman bir günde doğmuyor; aylarca bir dilimden ötekine kayan faturalardan birikiyor.
Kaynak: Atradius (2026)
Gecikmenin ana nedeni müşterinin kendi nakit sıkıntısı: katılımcıların %75'i bunu en önemli sebep olarak gösteriyor; bankacılık gecikmeleri %25, iç onay gecikmeleri %19, kalite anlaşmazlığı %16 ile izliyor 1. Geç ödeme çoğu zaman kötü niyet değil, zincirin bir önceki halkasındaki sıkışma. Ve bu sıkışma aşağı doğru yayılıyor: şirketlerin %60'ı nakit akışı planlamasında zorlandığını, %40'ı likidite tamponunun daraldığını, %26'sı daha fazla finansmana ihtiyaç duyduğunu ve yine %26'sı kendi tedarikçilerine ödemeyi geciktirdiğini söylüyor 1. Müşterisinden geç tahsil eden şirket tedarikçisine geç öder; tedarikçi de bu gecikmeyi bir sonraki halkaya aktarır.
- Nakit akışı planlamasında zorlanma
- %60
- Likidite tamponunun daralması
- %40
- Daha fazla finansman ihtiyacı
- %26
- Tedarikçiye ödemeyi geciktirme
- %26
Birden çok yanıt seçilebildiği için toplam %100 değildir.
Kaynak: Atradius (2026)
Tahsilat süresi kâr raporunda neden görünmez
Bu yazının önerisi şu — ve bunu bir istatistik olarak değil, bir yönetim alışkanlığı olarak sunuyoruz, çünkü haftalık okumanın etkisini ölçen kamuya açık bir araştırma bulamadık: alacağın yaşı her hafta okunmalıdır. Neden haftalık? Ay sonu kapanışında görülen alacak bakiyesi bir fotoğraftır; hangi faturanın 31. gününe, hangisinin 61. gününe girdiğini göstermez. Tahsilat süresi basit bir oranla hesaplanır: dönem sonundaki ticari alacak bakiyesi, dönemin vadeli satışına bölünür ve dönemdeki gün sayısıyla çarpılır. Oran yükseliyorsa satış aynı kalsa bile kasaya giren para gecikiyordur. Gelir tablosu bunu göstermez, çünkü satış fatura gününde kâr olarak yazılmıştır. Kâr ile nakit arasındaki bu zaman farkı, işletme sermayesinin ta kendisidir.
Risk yalnız Türkiye’de değil: iflaslar artıyor
Allianz Trade'in Ekim 2025'te yayımladığı küresel iflas görünümü, dünyada şirket iflaslarının 2025'te %6, 2026'da %5 artmasını ve 2026'da pandemi öncesi ortalamanın %24 üzerinde bir rekora ulaşmasını bekliyor 3. Aynı rapor Türkiye için 2025'te %26, 2026'da %5 artış öngörüyor 3. Bunlar tahmindir. Kesinleşmiş resmî sayıya Almanya'dan bakılabilir: Federal İstatistik Ofisi Destatis'e göre 2025'te 24.064 şirket iflası kaydedildi; bu, bir önceki yılın 21.812'sine göre %10,3 artış 4. 2026'nın ilk dört ayında sayı 8.551'e ulaştı ve geçen yılın aynı dönemine göre %6,7 arttı 5. Batı Avrupa'da da tablo benzer: Atradius'un 2026 araştırmasına göre B2B satışların %52'si vadeli yapılıyor ve şirketlerin neredeyse %80'i geç ödemeyle karşılaşıyor 2. Vadeli satış her yerde büyümenin aracı; ama tahsil edilmeyen vade, başkasının işletme sermayesini finanse etmeye dönüşüyor.
Türk şirketlerinin bu riske verdiği ilk yanıt da araştırmada görülüyor: peşin ya da teminatlı ödeme istemek, erken ödemeye iskonto tanımak, vadeyi kısaltmak ve alacak sigortasına başvurmak bölgeye göre daha yaygın 1. Bu önlemlerin hepsi doğru, ama hepsi aynı soruya dayanıyor: hangi müşteri, hangi faturada, kaç gün gecikiyor? O soruya ay sonunda cevap veren şirket, önlemi bir ay geç alır.
Kurgusal bir örnek: kârlı ama nakitsiz
Kurgusal bir örnek düşünün: inşaat ve ticaret firmalarına yapı malzemesi satan bir toptancı. Yıl sonu gelir tablosu iyi: satış arttı, brüt marj korundu. Ama büyümeyi getiren yeni müşterilere 60 gün vade verildi ve bunların bir kısmı 90. günü geçti. Ay sonu raporunda toplam alacak «yüksek ama makul» görünüyor; hangi faturanın hangi dilime kaydığını kimse haftalık izlemiyor. Bir sabah maaş ve vergiyle aynı haftaya düşen büyük bir tedarikçi ödemesi için kredi limitine dokunmak gerekiyor. Şirket kâr ediyor, ama kasada para yok. Bu senaryoda kimse yanlış satış yapmadı. Eksik olan, satışla tahsilat arasındaki süreyi her hafta müşteri müşteri gösteren kısa bir listeydi.
Her hafta alacak yaşını okumak için beş adım
- Alacağı yaşa göre dilimleyin. 0–30, 31–60, 61–90 ve 90 gün üstü; toplam bakiye değil, dilimler arasındaki kayma izlenir.
- Tahsilat süresini her hafta aynı formülle hesaplayın. Aynı tanım, aynı gün; oranın yönü tek bir değerinden daha çok şey söyler.
- Vadeyi müşteri müşteri karşılaştırın. Anlaşılan vade ile gerçek ödeme günü arasındaki fark büyüyen müşteriler listenin başına gelsin.
- Alacağı borçla yan yana koyun. Tahsilatlarınız ile tedarikçi ödemeleriniz aynı takvimde görünmezse nakit açığı ancak ödeme günü fark edilir.
- Her gecikmiş satıra bir sahip ve tarih verin. Arama, hatırlatma ya da teminat talebi kaydedilsin; bir sonraki hafta hâlâ listedeyse konu yöneticiye çıksın.
Vade bir satış aracıdır; tahsil edilmeyen vade ise müşteriye sizin işletme sermayenizden verilmiş faizsiz bir kredidir. Kâr raporu bunu ay sonunda bile göstermez; alacağın yaşını her hafta okuyan yönetici ise kayan faturayı 31. gününde görür. Bunun için ERP’yi değiştirmeniz gerekmiyor; gereken, zaten tuttuğunuz fatura ve tahsilat kaydını her hafta aynı biçimde okuyan bir düzen. Kâr fatura gününde yazılır, nakit tahsilat gününde gelir.
Kaynaklar
- [1]Atradius (2026). Payment Practices Barometer — Survey results for Türkiye 2026 — erişim 13 Kasım 2026
- [2]Atradius (2026). Four in five companies in Western Europe faced with late payments — erişim 13 Kasım 2026
- [3]Allianz Trade (2025). Global Insolvency Outlook 2026-27: Don't look down! — erişim 13 Kasım 2026
- [4]Destatis (2026). Insolvenzen nach Jahren — erişim 13 Kasım 2026
- [5]Destatis (2026). Pressemitteilung Nr. 244 vom 10. Juli 2026 — erişim 13 Kasım 2026


